W ostatnich latach rośnie liczba dzieci i młodzieży potrzebujących specjalistycznej pomocy ze względu na obecność różnych problemów w obszarze zdrowia psychicznego. Stres, szybkie tempo życia, nieustanny pośpiech, rosnące wymagania, zapracowanie rodziców, problemy szkolne, trudności z uzyskaniem wsparcia – wszystko to powoduje, że oprócz czynników biologicznych, coraz większe znaczenie w powstawaniu problemów psychicznych odgrywają czynniki rodzinne, szkolne i społeczno-kulturowe. Z badań przeprowadzonych na zlecenie Rzecznika Praw Dziecka w 2021 r. wynika, że ok. 14% uczniów w Polsce wymaga interwencji związanej z ich funkcjonowaniem psychicznym, a blisko 15% uczniów szkół podstawowych i średnich zgłasza złe samopoczucie psychiczne i niezadowolenie z własnego życia. Stąd tak ważne jest tworzenie i rozwój kompleksowej opieki terapeutycznej oraz opieki środowiskowej, ukierunkowanej na wszechstronne wsparcie dla dzieci i młodzieży z różnorodnymi trudnościami.
Zaburzenia psychiczne dotyczą około 10% populacji dzieci i młodzieży. Negatywny wpływ na samopoczucie i funkcjonowanie dzieci miała pandemia COVID-19 – wyniki badań wskazują, że troje na czworo dzieci znacząco gorzej niż wcześniej zaczęło radziło sobie z emocjami, 28% przyznało, że stale lub często odczuwa złość, ok. 21% przygnębienie lub osamotnienie, a 18% smutek (Difference, 2021).
Szczególnie poważnym problemem są próby samobójcze, które obecnie stanowią pierwszą przyczynę zgonów osób w wieku 14-19 lat. Samobójstwo to druga, co do częstości, przyczyna zgonów nastolatków na świecie. Myśli samobójcze ma 16% nastolatków w Europie, a 15% na całym świecie. W grupie tych, którzy posiadają aktywne myśli samobójcze, 17% podejmuje próbę samobójczą. Stąd tak ważne jest tworzenie i rozwój kompleksowej opieki terapeutycznej oraz opieki środowiskowej, ukierunkowanej na wszechstronne wsparcie dla dzieci i młodzieży z różnorodnymi trudnościami.
Wśród problemów psychicznych u dzieci i młodzieży coraz częściej dominują zachowania agresywne i autoagresywne. Istotnym czynnikiem stanowiącym o ryzyku zachowań samobójczych oraz dokonywania samookaleczeń jest doświadczanie różnych form przemocy.
„Niezwykle ważne jest jak najwcześniejsze wdrażanie oddziaływań terapeutycznych, zwłaszcza w kontekście wyników badań, które wskazują, że jedynie w odniesieniu do ok. 20% dzieci i młodzieży hospitalizowanych w oddziale psychiatrycznym podjęto jakiekolwiek działania interwencyjne przed hospitalizacją, pomimo rozpoznanego zjawiska przemocy” – wyjaśnia dr n. med. i n o zdr. Nina Szalas, psycholog, specjalista psychoterapii dzieci i młodzieży, certyfikowany psychoterapeuta i superwizor poznawczo-behawioralny, dyrektor przychodni Centrum CBT.
Obecnie jednym z największych problemów w systemie ochrony zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży jest niewystarczająca liczba specjalistów. W Polsce populacja osób poniżej 18. roku życia liczy ponad 600 tysięcy dzieci wymagających wsparcia psychiatrycznego, podczas gdy liczba psychiatrów dziecięcych wynosi zaledwie 564.
Skutkiem tego są:
• długie kolejki do specjalistów – pacjenci często czekają miesiącami na pierwszą wizytę w ramach publicznej opieki zdrowotnej;
• niewystarczająca współpraca między specjalistami – brak wymiany informacji między psychiatrą, psychologiem a terapeutą prowadzi do fragmentarycznego leczenia;
• brak wspólnego wypracowywania rozwiązań – system nie zapewnia zintegrowanej opieki, co skutkuje koniecznością samodzielnego organizowania pomocy przez rodziców;
• obciążenie organizacyjne dla rodziców – to oni często muszą szukać odpowiednich specjalistów i koordynować proces leczenia swojego dziecka.
Efektywne kształcenie psychologów może znacząco poprawić sytuację poprzez zwiększenie dostępności i jakości świadczonych usług psychologicznych. Wprowadzenie bardziej praktycznych metod kształcenia może przyspieszyć proces nauki, co pozwoli na szybsze przygotowanie nowych psychologów do pracy. Dostosowanie programów nauczania do najnowszych metod diagnostycznych i terapeutycznych zwiększy efektywność przyszłych specjalistów i podniesie standardy opieki psychologicznej.
Wprowadzenie ujednoliconych procedur diagnostycznych i terapeutycznych już na etapie kształcenia pozwoli na zwiększenie spójności i jakości świadczonej pomocy psychologicznej. Standaryzacja zapewni jednolite podejście do diagnozy i terapii, co poprawi skuteczność leczenia oraz ułatwi współpracę między specjalistami.
Efektywne kształcenie psychologów powinno obejmować naukę współpracy z innymi specjalistami medycznymi, takimi jak lekarze, pielęgniarki, fizjoterapeuci, czy pedagodzy. Interdyscyplinarne podejście do opieki zdrowotnej umożliwia lepsze koordynowanie leczenia i zapewnia pacjentom kompleksowe wsparcie.
Jednym z najważniejszych aspektów skutecznej opieki psychologicznej jest profilaktyka, której celem jest zapobieganie rozwojowi zaburzeń psychicznych. Praktyczne nauczanie powinno kłaść duży nacisk na wczesne rozpoznawanie czynników ryzyka oraz na działania profilaktyczne, które mogą znacząco zmniejszyć liczbę przypadków wymagających intensywnej interwencji terapeutycznej.
Praktyczne podejście do nauczania pozwala studentom psychologii lepiej przyswajać wiedzę i rozwijać umiejętności niezbędne do pracy w zawodzie. Zwiększenie nacisku na naukę poprzez doświadczenie i symulacje przypadków klinicznych może prowadzić do lepszego przygotowania absolwentów do pracy, co przełoży się na większą skuteczność ich działań w przyszłości.
Efektywne kształcenie psychologów może również przyczynić się do lepszego wykorzystania zasobów systemu opieki zdrowotnej. Szkolenia oparte na praktycznych metodach umożliwiają szybsze wdrażanie nowych specjalistów do pracy, co pozwala na lepszą organizację świadczeń psychologicznych i skuteczniejsze zarządzanie zasobami.
Przy stale zwiększającej się liczbie dzieci i młodzieży z problemami w zakresie funkcjonowania psychicznego oraz złożoności i różnorodności czynników, które je powodują, narasta potrzeba organizowania i rozwoju profesjonalnej, wieloaspektowej opieki, nakierowanej na udzielanie pomocy w wielu obszarach. Praktyczne metody nauczania, standaryzacja procedur, integracja wiedzy medycznej i psychologicznej, a także współpraca między specjalistami mogą znacząco poprawić jakość i skuteczność opieki psychologicznej. Wdrażanie nowoczesnych metod szkoleniowych to inwestycja w przyszłość zdrowia psychicznego młodego pokolenia i istotny krok w stronę poprawy systemu opieki zdrowotnej.
