PARTNERZY SERWISU

GSK Logo
Novartis
czwartek, 19 listopada, 2026
Novartis

Novartis Poland partnerem portalu isbzdrowie.pl.

GSK Logo

GSK partnerem portalu isbzdrowie.pl.

Strona główna Aktualności Nobel za rozwój chemii »klik« oraz chemii bioortagonalnej stosowanej w rozwoju leków

Nobel za rozwój chemii »klik« oraz chemii bioortagonalnej stosowanej w rozwoju leków

Przyznano Nagrodę Nobla 2022 z chemii. Otrzymało ją troje naukowców — Carolyn R. Bertozzi, Morten Meldal i K. Barry Sharpless. Przed Bertozzi Nobla otrzymało zaledwie 7 kobiet, w tym Maria Skłodowska-Curie oraz jej córka Irene Joliot-Curie.

Tegorocznych laureatów nagrodzono za rozwój nowych metod syntezy chemicznej, które pozwoliły uprościć proces syntezy nawet skomplikowanych cząsteczek — ogłosił Komitet Noblowski.

W uzasadnieniu Komitet Noblowski napisał, że Bertozzi, Meldal i Sharples zostali docenieni „za rozwój chemii »klik« oraz chemii bioortagonalnej”.

Komentarze ekspertek i ekspertów centrum informacyjnego Tygodnia Noblowskiego Centrum Współpracy i Dialogu UW:

„Nagroda Nobla, którą dziś przyznano w dziedzinie chemii, była oczekiwana od wielu lat. „Chemia klik” rewolucjonizuje wszystkie obszary w naukach przyrodniczych i chemii, dlatego, że w jej przypadku mamy do czynienia z bardzo prostą reakcją, zachodzącą w łatwy sposób. Dzięki temu nawet bardzo złożone molekuły można budować jak z klocków Lego. Morten Meldal i K. Barry Sharpless niezależnie pokazali, że reakcję znaną od lat 50. XX wieku – 1,3-dipolarną cykloaddycję Huisgena – która przebiegała w bardzo agresywnych warunkach w wysokiej temperaturze, można zrealizować w roztworach wodnych w niskiej temperaturze. Kluczem było zastosowanie katalizatora pozwalającego na łączenie stosunkowo rzadko występujących grup, szczególnie w układach biologicznych, w bardzo łagodnych warunkach. Carolyn R. Bertozzi, uznawana za jedną z matek chemii bioortogonalnej, pokazała natomiast, że tego rodzaju chemię można zastosować w żywych komórkach, żeby śledzić w nich określone procesy” – tłumaczy prof. dr hab. Jacek Jemielity, Centrum Nowych Technologii UW CeNT.

„W tej chwili „chemia klik” jest bardzo rozpowszechniona w laboratoriach na całym świecie. Z katalogu firm chemicznych możemy zamówić związki modyfikowane w ten sposób, co niesamowicie ułatwia pracę biologom i biochemikom zajmującym się żywymi organizmami i komórkami. Dzięki temu nawet niewtajemniczony w chemię biolog może sięgnąć po tak modyfikowane związki, co znacznie ułatwia pracę nad wieloma procesami. W szczególności jest to ważne w obszarze rozwoju nowych leków, gdyż tak zmodyfikowane związki można łączyć w różne kombinacje parami. To powoduje, że z kilku prostych składników możemy zbudować na wiele sposobów chimeryczne związki. Dzięki temu możemy także stworzyć dużą bibliotekę większych związków i sprawdzać ich właściwości, np. czy stają się one
lepszymi kandydatami na leki, czy możemy ulepszyć pewien związek w kierunku skuteczniejszego działania” – wyjaśnia dr Maria Górna, Zakład Chemii Teoretycznej i Strukturalnej, Wydział Chemii UW.

„Istotą wyróżnionych dzisiaj metod jest to, że dzięki nim jesteśmy w stanie przenieść syntezę chemiczną z kolby do żywej komórki. Ma to znaczące implikacje polegające na tym, że możemy zacząć myśleć o tym, aby syntezować leki bezpośrednio w miejscu, gdzie mają one trafić. Obecnie bardzo dużo leków jest rozprowadzanych w całym organizmie, ale wiemy, że istnieje również potrzeba wprowadzania leków bardzo selektywnych i precyzyjnych. Chemia bioortogonalna otwiera możliwość, aby przeprowadzać syntezę leku bezpośrednio w tych komórkach, na które chcemy zadziałać” – dodaje prof. dr hab. Sławomir Sęk,
Zakład Chemii Nieorganicznej i Analitycznej, Wydział Chemii UW.

Nagroda Nobla w dziedzinie chemii zgodnie z testamentem Alfreda Nobla ma nią zostać uhonorowana osoba, która dokona najważniejszego odkrycia lub ulepszenia w dziedzinie nauk chemicznych. Nagrodę w tej kategorii zdobyła m.in. Maria Skłodowska-Curie, ale nie jest to jedyny polski akcent związany z dziedziną chemii. Wyróżnienie przyznaje się od początku trwania konkursu, czyli od 1901 roku. Pierwszym jego laureatem został, uznawany za twórcę nowoczesnej chemii fizycznej, Jacobus Henricus van ’t Hoff za „wkład w odkrycie praw dynamiki chemicznej i ciśnienia osmotycznego”.