313,4 mld zł – tyle wyniosą zagwarantowane nakłady na ochronę zdrowia w 2029 r., co będzie stanowiło 6,3% PKB za ten okres. Oznaczałoby to 6% wzrost rok do roku. Dla porównania wzrost wydatków na zdrowie w latach 2023-2024 wyniósł odpowiednio 19,6% oraz 15,5%. Czy warto rozpocząć rozmowę o nowelizacji ustawy o minimalnych nakładach na ochronę zdrowia?
Ustawa o minimalnych nakładach na ochronę zdrowia została uchwalona w 2018 r. Jej celem było zapewnienie wzrostu nakładów na zdrowie w relacji do PKB. Początkowo przyjęto wzrost nakładów do poziomu 6% PKB w 2024 r. Dwukrotna nowelizacja regulacji sprawiła, że w obecnie obowiązującym kształcie zakłada się stopniowe osiągnięcie 7% PKB w 2027 r. Jednak w ustawie zawarto mechanizm, za pomocą którego wartość procentową wylicza się w oparciu o wskaźnik PKB sprzed dwóch lat, co sprawia, że faktyczne zagwarantowane nakłady są niższe.
Od 2019 r. nakłady publiczne na zdrowie rosły o kilkanaście procent rocznie. Wyjątkiem był 2022 r., kiedy z powodu pandemii oraz realizacji mniejszej liczby świadczeń Narodowy Fundusz Zdrowia zakończył rok dodatnim wynikiem finansowym. W kolejnych latach wzrost był ponownie dwucyfrowy. Przekładało się to również na duży wzrost nominalnych wydatków. Początkowo było to kilkanaście miliardów złotych. W 2023 r. oraz 2024
r. odnotowano rekordowe wartości na poziomie, odpowiednio, 29,6 mld zł oraz 28 mld zł.
Właśnie w tym okresie pojawiło się również nowe zjawisko. O ile do czasu pandemii kształtowano wydatki na zdrowie na poziomie zbliżonym do minimów ustawowych, o tyle w latach 2023-2024 wydatki znacząco przekraczały ten poziom. Głównym powodem były rosnące wydatki Narodowego Funduszu Zdrowia, związane z realizacją ustawy
o minimalnych wynagrodzeniach w ochronie zdrowia oraz inne zobowiązania narzucane przez kolejne regulacje. Z drugiej strony, dotychczas każdego roku projekt planu finansowego Funduszu oraz projekt ustawy budżetowej kierują się właśnie minimami wskazanymi w ustawie „7 proc. PKB na zdrowie”.
Gwarancja wzrostu nakładów na ochronę zdrowia w relacji do PKB obowiązuje jeszcze tylko przez dwa lata. Od 2028 r. dynamika nakładów na zdrowie będzie znacząco niższa
i osiągnie poziom ok. 5-6% rocznie. Poprzednio tak niski wzrost był obserwowany
w poprzedniej dekadzie. Na podstawie wieloletnich założeń makroekonomicznych na lata 2025-2029 można wyznaczyć ścieżkę wzrostu nakładów na ochronę zdrowia do 2031 r.
| Rok | Gwarantowane nakłady (w mld zł) | Wzrost nominalny (w mld zł) | Wzrost (w %) | Odsetek PKB |
| 2026 | 251,0 | 25,8 | 11,47% | 5,94% |
| 2027 | 278,8 | 27,8 | 11,08% | 6,23% |
| 2028 | 295,6 | 16,8 | 6,02% | 6,26% |
| 2029 | 313,4 | 17,8 | 6,01% | 6,31% |
| 2030 | 330,8 | 17,4 | 5,55% | – |
| 2031 | 347,7 | 17,0 | 5,13% | – |
Tab. 1 Gwarantowane nakłady na ochronę zdrowia w relacji do PKB, lata 2026-2031
Powyższe zestawienie wskazuje, że gwarantowany ustawowo poziom nakładów na ochronę zdrowia w relacji do PKB z danego roku przy obecnym stanie prawnym nigdy nie osiągnie 7%, lecz ok. 6,2-6,3%. Według najstarszych dostępnych danych Eurostatu z 2015 r. jest to poziom niższy od średniej dla Unii Europejskiej, która wynosiła wtedy 7,1%. Wtedy 6,2% publicznych nakładów na ochronę zdrowia wydatkowała Portugalia. Jednocześnie do dzisiaj nie przedstawiono planów zmniejszenia zobowiązań obciążających Narodowy Fundusz Zdrowia, co oznacza, że poziomy wskazane w ustawie o minimalnych nakładach na zdrowie nie wystarczą do zapewnienia realizacji zadań przez Fundusz.
