Pomimo prowadzonych od lat kampanii społecznych oraz dostępnych, skutecznych
terapii antyretrowirusowych, stereotypy dotyczące HIV, również wśród decydentów, nie sprzyjają wypracowaniu potrzebnych zmian systemowych.
Fundacja Edukacji Społecznej (FES) jest polskim przedstawicielem europejskiej inicjatywy HIV Outcomes, która wspiera kraje członkowskie w budowaniu zintegrowanej, spersonalizowanej opieki dla osób żyjących z HIV oraz w realizacji globalnego celu ONZ:
zakończenia epidemii AIDS do 2030 roku. W ramach dwuletniego projektu, we współpracy z panelem ekspertów, FES zaproponuje konkretne rekomendacje oraz rozwiązania legislacyjne w polskiej polityce zdrowotnej.
Od rozpoczęcia badań w 1985 roku do końca 2024 roku, w Polsce HIV zdiagnozowano w sumie u ponad 30 tys. osób. Jednak szacuje się, w zależności od statystyk, że nawet co druga lub trzecia osoba zakażona może o tym nie wiedzieć. W 2024 roku odnotowano 2 291 nowych zakażeń HIV, a trend rośnie już trzeci rok z rzędu. Co piąty zgon związany z AIDS następuje w ciągu zaledwie sześciu miesięcy od rozpoznania.
„Ta trudna sytuacja w Polsce wynika z braku skojarzonej profilaktyki, stygmatyzacji, ograniczonego dostępu do profilaktyki przedekspozycyjnej, braków w danych epidemiologicznych oraz niejasnych i nieaktualizowanych przepisów, które mogą wpływać na poczucie bezpieczeństwa osób żyjących z HIV. Te czynniki realnie spowalniają
nasz postęp i oddalają od globalnego celu, jakim jest zakończenie epidemii AIDS. Jeśli chcemy to zmienić, potrzebujemy odważnych decyzji politycznych. Dołączając do HIV Outcomes, obok takich krajów jak Wielka Brytania, Włochy czy Rumunia, chcemy wyraźnie podkreślić, że nadszedł czas na zmianę podejścia, które traktuje profilaktykę i opiekę jako równorzędne filary zdrowia publicznego” – wyjaśnia dr n. społ. Magdalena Ankiersztejn-
Bartczak, prezeska zarządu Fundacji Edukacji Społecznej i dyrektorka programu HIV Outcomes Polska.
„Nowoczesne systemy opieki zdrowotnej nie powinny ograniczać się jedynie do leczenia wirusa, lecz realnie odpowiadać na niezaspokojone dotąd potrzeby zdrowotne, psychiczne i społeczne osób żyjących z HIV. W odpowiedzi na to mamy konkretny plan przeciwdziałania stygmatyzacji, eliminowania barier prawnych, takich jak niejasności w kodeksie karnym dotyczące HIV oraz wzmacniania skojarzonej profilaktyki i współpracy międzysektorowej” – dodaje dr Grzegorz Jezierski, koordynator krajowy HIV Outcomes Polska i reprezentant społeczności osób żyjących z HIV.
Według ekspertów, niska świadomość społeczna, opóźniona diagnostyka, utrudniony dostęp do profilaktyki przedekspozycyjnej (PrEP) i brak spójnych danych epidemiologicznych są największymi barierami w skutecznej walce z HIV/AIDS w Polsce. Dlatego Fundacja Edukacji Społecznej w ramach HIV Outocomes przygotuje zestaw kluczowych opracowań i rekomendacji. Prace obejmą m.in. analizę obowiązujących przepisów prawnych,
opracowanie propozycji zmian systemowych, ocenę aktualnej sytuacji epidemiologicznej oraz przygotowanie zaleceń dotyczących profilaktyki i opieki. Projekt zakłada także współpracę z instytucjami państwowymi, ekspertami, społecznością osób żyjących z HIV, organizacjami społecznymi i środowiskiem medycznym, aby wypracowane rozwiązania mogły realnie wesprzeć politykę zdrowotną.
Fundacja od lat podkreśla, że włączenie profilaktyki skojarzonej, czyli takiej, która łączy różne metody zapobiegania zakażeniom, w tym m.in. PrEP oraz samodzielne testowanie, powinno być kluczowym zadaniem z obszaru zapobiegania HIV/AIDS. Jak podkreśla dr Ankiersztejn-Bartczak, kraje, które od lat prowadzą skojarzoną profilaktykę, notują gwałtowne spadki nowych zakażeń.
„Wielka Brytania, Francja czy Niemcy przeznaczają od lat znaczące środki na profilaktykę HIV i innych chorób przenoszonych drogą płciową. Jeśli Polska tego nie zrobi, nie zatrzyma rosnącej liczby zakażeń. Profilaktyka przedekspozycyjna (PrEP) jest obecnie najskuteczniejszą stosowaną metodą zapobiegania zakażeniom HIV, dlatego jeśli chcemy zatrzymać epidemię, musimy traktować PrEP jako priorytet zdrowia publicznego, a nie opcję dodatkową. Wciąż zapominamy, że koszty prewencji są wielokrotnie niższe niż leczenie zakażenia HIV. To jedno z najbardziej racjonalnych inwestycyjnie działań w zdrowiu publicznym i fundament nowoczesnej polityki zdrowotnej. Obecnie do Ministerstwa Zdrowia wpłynął projekt wdrożenia Programu Profilaktyki Przedekspozycyjnej. Dla wspólnego dobra powinniśmy zapewnić dostęp do PrEP jak najszerszej grupie odbiorców” – dodaje ekspertka.
Samotestowanie, ujęte w planie HIV Outcomes jako element profilaktyki skojarzonej, jest obszarem, w którym FES od lat wyznacza kierunek. Fundacja była pierwszą organizacją pozarządową w Polsce, która wprowadziła i spopularyzowała self-testing na szeroką, ogólnopolską skalę, czyniąc go jednym z kluczowych narzędzi wczesnej diagnostyki i redukcji barier w dostępie do testowania.
„W Polsce tylko co dziesiąta dorosła osoba wykonała test w kierunku HIV, dlatego domowe testowanie, które cieszy się ogromnym zainteresowaniem, stało się swoistym game changerem we wzmacnianiu profilaktyki skojarzonej. Chcemy dotrzeć z tym komunikatem do decydentów odpowiedzialnych za kształtowanie polityki zdrowotnej w Polsce. Musimy w końcu zacząć działać wspólnie, aby skuteczne narzędzia profilaktyki stały się realnym standardem systemowym” – podsumowuje dr Grzegorz Jezierski
