Grudzień i styczeń to czas, gdy lekarze obserwują wzrost liczby udarów mózgu. W Polsce co roku doznaje go ponad 90 tys. osób. Opieka często wiąże się z ogromnymi wydatkami stałymi i silnym obciążeniem psychicznym bliskich. Fundacja Penumbra Polska przygotowała kosztorys życia po udarze dla serwisu Pomagam.pl.
Cięższe jedzenie, mniej aktywności fizycznej, stres, przemęczenie, odkładanie wizyty lekarskiej na potem oraz skoki ciśnienia. Okres świąteczno-noworoczny bywa szczególnie obciążający dla organizmu. Lekarze zwracają uwagę, że udary mózgu mają charakter sezonowy i zimą zdarzają się częściej. Dla wielu rodzin udar oznacza zmianę całego życia, które z dnia na dzień skupia się wokół codziennej opieki i rehabilitacji najbliższej osoby oraz wiąże się ze zmianą sytuacji finansowej i zawodowej.
Udar mózgu to nagłe zaburzenie pracy mózgu spowodowane przerwaniem dopływu krwi. Najczęściej ma charakter niedokrwienny, gdy naczynie krwionośne zostaje zamknięte przez skrzeplinę, rzadziej jest to udar krwotoczny związany z pęknięciem naczynia. W obu przypadkach dochodzi do uszkodzenia komórek nerwowych, a rodzaj udaru ma bezpośredni wpływ na dalsze leczenie, rehabilitację i ich koszty.
Według analizy Fundacji Penumbra Polska największym kosztem życia po udarze jest rehabilitacja poudarowa, kluczowa dla odzyskiwania sprawności i ograniczania długofalowych skutków choroby. Z analizy wynika, że miesięczne koszty rehabilitacji domowej lub ambulatoryjnej wynoszą od 3 do 5 tys. zł, a w wariancie intensywnym mogą sięgać nawet 8–15 tys. zł.
Jeszcze większym wydatkiem są turnusy rehabilitacyjne. W ośrodkach o niższym standardzie ich koszt wynosi od 10 do 15 tys. zł miesięcznie, natomiast w wyspecjalizowanych placówkach sięga nawet 30–50 tys. zł.
Dodatkowym obciążeniem jest opieka długoterminowa, która może trwać nawet kilkadziesiąt lat. Szacuje się, że co piąta osoba po udarze wymaga stałej pomocy. Zatrudnienie opiekuna na 8 godzin dziennie to wydatek rzędu 5–10 tys. zł miesięcznie, a całodobowa opieka oznacza jeszcze wyższe koszty.
Choć regularna rehabilitacja ma kluczowe znaczenie dla powrotu do sprawności, dostęp do tej finansowanej przez NFZ pozostaje ograniczony. Szacuje się, że pilnej rehabilitacji szpitalnej wymaga 30–40% pacjentów po udarze, jednak w praktyce otrzymuje ją jedynie około 20% chorych. Rehabilitacja szpitalna trwa do 16 tygodni, natomiast wtórna od 3 do 6 tygodni. W praktyce i tak nie jest to wystarczające.
W efekcie wiele rodzin już na początku leczenia zmuszonych jest korzystać z rehabilitacji prywatnej. Oznacza to nie tylko znaczące wydatki finansowe, ale też przesunięcie ciężaru opieki poza system ochrony zdrowia – na bliskich pacjenta.
Koszty życia po udarze nie kończą się jednak na leczeniu i rehabilitacji. To również długofalowe koszty psychologiczne i społeczne: utrata samodzielności chorego, chroniczny stres w rodzinie, konieczność trwałej reorganizacji życia domowego i zawodowego oraz konsekwencje zdrowotne i ekonomiczne ponoszone przez opiekunów.
Fundacja Penumbra Polska zwraca uwagę na rosnącą rolę opiekunów nieformalnych – członków rodzin, którzy przejmują codzienną opiekę nad osobami po udarze, często kosztem własnego zdrowia i aktywności zawodowej. To oni organizują rehabilitację, opiekę i codzienne funkcjonowanie chorego.
W odpowiedzi na te wyzwania Fundacja Penumbra Polska prowadzi badanie poświęcone opiekunom rodzinnym na polskim rynku pracy. Ankietę można wypełnić do końca lutego (https://fundacjapenumbra.pl/kanapkawbiznesie/badanie-opiekunow-rodzinnych/).
„Opieka to tytaniczna praca, która odbywa się kosztem własnego dobrostanu. Ponad połowa opiekunów deklaruje wspieranie bliskich powyżej 20 godzin tygodniowo, łącząc to z pracą zarobkową. Większości udaje się utrzymać tą samą pracę, ale wiąże się to z poczuciem winy wynikającym z niedopełniania wszystkich oczekiwań, zarówno w pracy, jak i wobec bliskich. Co więcej, próba podołania wyzwaniom odbija się na rezygnacji z dbania o własne zdrowie i z własnych potrzeb, takich jak hobby czy spędzanie czasu z innymi członkami rodziny/bliskimi. Choć opiekunowie próbują utrzymać swoją pozycję na rynku pracy, często czują się osamotnieni przez system. Co trzeci z nich uznaje wsparcie pracodawcy za zupełnie niewystarczające, a wielu boi się otwarcie komunikować swoje potrzeby przełożonym. W efekcie opiekunowie funkcjonują w stanie permanentnego wyczerpania psychicznego i emocjonalnego. Około 80% badanych ocenia swój codzienny poziom stresu jako wysoki lub bardzo wysoki” – tłumaczy Anna Szabowska-Walaszczyk, współzałożycielka Fundacji Penumbra Polska.
Poniżej przedstawiono orientacyjny kosztorys najczęściej ponoszonych wydatków przez osoby po udarze i ich rodziny. Wysokość kosztów zależy od stanu pacjenta, zakresu potrzebnej rehabilitacji oraz formy opieki.
Wariant podstawowy: opieka domowa i rehabilitacja podstawowa, w minimalnym wymiarze.
(opieka sprawowana przez bliskiego, rehabilitant przychodzący do domu, sporadyczna pomoc pielęgniarki lub pielęgniarza)
Koszt miesięczny: ok. 4 500 – 6 000 zł
● Rehabilitacja domowa:
1 godzina dziennie, 5 dni w tygodniu (ok. 22 h / miesiąc) × 150–200 zł
→ 3 300 – 4 400 zł
● Wizyty pielęgniarki:
2 wizyty tygodniowo × 150–200 zł (ok. 8 wizyt / miesiąc)
→ 1 200 – 1 600 zł
Wariant zakłada brak płatnego opiekuna. Codzienna opieka i nadzór spoczywają na bliskim, co znacząco obniża koszty, ale zwiększa obciążenie rodziny.
Wariant „intensywny”: całodobowa opieka wykwalifikowana + intensywna rehabilitacja i nowoczesne metody rehabilitacji
(opiekun 24/7, regularna rehabilitacja, terapie wspomagające)
Koszt miesięczny: ok. 15 000 – 25 000+ zł
● Całodobowa opieka wykwalifikowanego opiekuna (24/7):
→ 8 000 – 15 000 zł
● Rehabilitacja domowa / ambulatoryjna:
1–2 godziny dziennie × 150–250 zł
→ 4 500 – 9 000 zł
● Nowoczesne metody rehabilitacji (uśrednione miesięcznie):
– toksyna botulinowa, neurostymulacja, biofeedback, elektrostymulacja, treningi ze sprzętem specjalistycznym
→ 2 000 – 5 000 zł
● Wizyty pielęgniarskie, konsultacje, monitoring stanu zdrowia:
→ 1 500 – 2 500 zł
Eksperci podkreślają, że udar mózgu może dotknąć nawet co czwartą osobę. Czynniki takie jak stres, wysokie ciśnienie, nieodpowiednia dieta czy podwyższony cholesterol znacząco zwiększają ryzyko zachorowania.
