Posłuchaj, co mówi Twój organizm – zrób morfologię

Na świecie co 30 sekund jedna osoba dowiaduje się, że ma nowotwór krwi. Dziś w Polsce na nowotwory krwi choruje ponad 100 tys. osób, a co roku diagnozowanych jest prawie 6 tys. nowych pacjentów. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów (KRN) tylko w ostatnich trzech dekadach liczba nowych zachorowań na nowotwory układu krwiotwórczego wzrosła ponad 2-krotnie.

Przybywa m.in. pacjentów z białaczką. Białaczka (inaczej leukemia) polega na nadmiernej proliferacji (namnażaniu) niedojrzałych białych krwinek (leukocytów). „Niedojrzałość” powoduje, że komórki nie pełnią swojej funkcji, czyli nie chronią organizmu przed patogenami. Na dodatek ze względu na ich sporą liczbę wpływają niekorzystnie na inne komórki krwi, które tak jak one powstają w szpiku kostnym (np. konkurują z nimi o składniki odżywcze). Jeśli przebieg białaczki jest agresywny to mówimy o białaczce ostrej, którą dzieli się na dwa typy – postać szpikowa (AML) lub limfoblastyczna (ALL). Typ AML może pojawić się niezależnie od wieku, natomiast przeważnie dotyczy osób po 60. roku życia.

Inną chorobą krwi, która też może rozwinąć się w każdym wieku, a zarazem występuje najrzadziej ze wszystkich nowotworów związanych z zaburzeniami funkcjonowania szpiku kostnego, jest mielofibroza. Zachorowalność w ciągu roku wynosi do około 1 na 100 tysięcy osób. Nieprawidłowe komórki pobudzają fibroblasty, które produkują kolagen i włókna, co skutkuje włóknieniem szpiku. Ponadto nowotworowe komórki macierzyste, które powstają podczas krwiotworzenia, osiedlają się w wątrobie i śledzionie, co powoduje powiększenie tych narządów9. Powiększona śledziona, którą obserwuje się u prawie wszystkich pacjentów (85-100%), to najbardziej dotkliwy dla chorych, charakterystyczny objaw tej choroby. U części z nich ma ona bardzo duże rozmiary, sięgając nierzadko do prawego dołu biodrowego (osiągając masę nawet 10 kg lub rozmiar do 30 cm długości). Patologicznie zmieniona wielkość śledziony może powodować objawy, takie jak uczucie sytości, problemy związane z wypróżnianiem, czy nawet ból.

Zmęczenie, częste infekcje – może to nie tylko chwilowy spadek formy, ale pierwsze objawy nowotworu krwi, np. AML? U pacjentów z białaczką w szpiku powstaje dużo prekursorów leukocytów, ale ilość erytrocytów (krwinek czerwonych), trombocytów (płytek krwi), a także prawidłowo funkcjonujących, dojrzałych leukocytów spada. Zbyt mało erytrocytów we krwi prowadzi do niedokrwistości, czyli anemii, a co za tym idzie także przewlekłego przemęczenia. Niewystarczająca liczba trombocytów (trombocytopenia) skutkuje gorszą krzepliwością krwi. Natomiast leukopenia (zbyt mała liczba białych krwinek), powoduje obniżenie odporności.

Diagnostykę nowotworów krwi wspiera morfologia krwi obwodowej. Po zaobserwowaniu niepokojących objawów warto udać się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (tzw. lekarza rodzinnego). Wyniki badania pokażą ewentualne odchylenia od normy ilości danych typów komórek krwi, co jest pierwszym sygnałem, żeby sprawdzić skąd te nieprawidłowości wynikają.

Wrzesień to Miesiąc Świadomości Nowotworów Krwi. Ale „hematologicznych” powodów do zwrócenia uwagi na swoje zdrowie jest znacznie więcej. 15 września obchodziliśmy Światowy Dzień Wiedzy o Chłoniakach, 20 września Dzień Świadomości Mielofibrozy (Myelofibrosis Awareness Day)1, natomiast 22 września Światowy Dzień Przewlekłej Białaczki Szpikowej. U ponad 90% osób cierpiących na PBSz występuje tzw. translokacja chromosomalna – część jednego chromosomu 22. pary jest przeniesiona na parę 9. (zdrowy człowiek ma 23 pary chromosomów). Powstaje, więc krótki, nieprawidłowy chromosom, który nazywany jest chromosomem Philadelphia. W nawiązaniu do tej mutacji Światowy Dzień Przewlekłej Białaczki Szpikowej symbolicznie obchodzony jest 22.09.