Zgodnie z obwieszczeniem Ministra Zdrowia od 1 maja 2022 r. leczenie tisagenlecleucelem dorosłych pacjentów z nawrotowym lub opornym na leczenie chłoniakiem rozlanym z dużych komórek B w certyfikowanych ośrodkach będzie w pełni finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia.
Od 1 września 2021 roku terapia CAR-T jest refundowana także w leczeniu ostrej białaczki limfoblastycznej z komórek B u pacjentów do 25. roku życia . Oznacza to, że terapia tisagenlecleucelem będzie dostępna dla polskich pacjentów we wszystkich wskazaniach zarejestrowanych w Europie.
CAR-T to przygotowywana indywidualnie, jednorazowa terapia genowo-komórkowa, która do walki z nowotworem wykorzystuje układ odpornościowy dzięki poddaniu modyfikacji genetycznej limfocytów T pacjenta. W wyniku tej ingerencji limfocyty zyskują dodatkowy receptor wychwytujący i niszczący komórki nowotworu.
Terapie CAR-T są określane jako najbardziej obiecujący kierunek rozwoju medycyny w walce z nowotworami krwi ostatnich lat .
„Przez lata naukowcy poszukiwali różnych metod wykorzystania układu odpornościowego do walki z nowotworami. Technologia CAR-T to definitywnie jedno z największych odkryć w onkologii” – podkreśla Marta Wielondek, Dyrektor Generalna Novartis Oncology w Polsce.
Rocznie na całym świecie odnotowuje się ponad milion nowych zachorowań na nowotwory krwi , z czego w Polsce ok. 6 tys. Najczęściej występującym nowotworem układu odpornościowego są chłoniaki, które mogą różnić się zarówno miejscem powstawania nowotworu, jak i stopniem złośliwości.
Jednym z najczęstszych ich rodzajów są chłoniaki nieziarnicze (Non-Hodgkin Lymphoma – NHL), które należą do grupy nowotworów układu limfatycznego i w Polsce stanowią ok. 2% wszystkich nowych przypadków zapadalności na nowotwory złośliwe . NHL rozwija się poprzez nieprawidłowy rozwój limfocytów. Ich niekontrolowane gromadzenie się powoduje wypieranie pozostałych rodzajów krwinek białych i w konsekwencji osłabienie zdolności organizmu do walki z infekcją.
Istnieje wiele różnych podtypów NHL. Najczęściej występującym rodzajem jest chłoniak rozlany z dużych komórek B, który stanowi 30-40% zachorowań na chłoniaka złośliwego nieziarniczego, jest agresywny i trudny do leczenia . Szansą dla dorosłych pacjentów z oporną lub nawrotową postacią choroby po niepowodzeniu innych opcji terapeutycznych może być terapia CAR-T.
„CAR-T jest przełomem w leczeniu pacjentów hematologicznych. Mechanizm działania tej terapii jest zupełnie inny od dotychczas stosowanych leków. W zindywidualizowanej terapii CAR-T wykorzystuje się układ odpornościowy chorego. Limfocyty T pacjenta są pobierane i poddawane modyfikacjom poza organizmem, dzięki czemu są w stanie rozpoznać komórki nowotworowe z ekspresją określonego antygenu oraz z nimi walczyć. Dzięki CAR-T ok. 40 proc. pacjentów z opornymi/nawrotowymi postaciami chłoniaka rozlanego z dużych komórek B ma szansę na osiągnięcie trwałych remisji” – wyjaśnia prof. dr hab. n. med. Sebastian Giebel, kierownik Kliniki Transplantacji Szpiku i Onkohematologii w Narodowym Instytucie Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Gliwicach.
Wyniki prospektywnego badania JULIET wskazują, że u 40% pacjentów uzyskano całkowitą remisję (CR). Prawdopodobieństwo przeżycia wolnego od progresji u chorych, którzy uzyskali odpowiedź po 12 miesiącach wyniosło 83% wśród pacjentów, którzy osiągnęli całkowitą lub częściową odpowiedź po 3 miesiącach od infuzji. Prawdopodobieństwo 12-miesięcznego czasu przeżycia (OS) wyniosło 49% wśród wszystkich pacjentów i 90% u pacjentów z całkowitą odpowiedzią. Mediana całkowitego przeżycia wyniosła 11 miesięcy.
Jak w praktyce działa terapia CAR-T? W zindywidualizowanej terapii CAR-T do walki z niektórymi rodzajami nowotworów wykorzystuje się układ odpornościowy pacjenta. W specjalistycznym procesie separacji składników krwi (leukaferaza) izolowane są z niej leukocyty, w tym limfocyty T. Następnie są one przekazywane do laboratorium w celu modyfikacji. Przy pomocy wektora wirusowego limfocyty T zostają genetycznie zaprogramowane tak, aby rozpoznawały komórki nowotworu. Następnie nowo utworzone komórki CAR-T ulegają namnażaniu i trafiają z powrotem do krwi pacjenta. Tak zaprogramowane komórki CAR-T są w stanie rozpoznać komórki nowotworowe, przyłączyć się do nich i aktywnie je zniszczyć.
„Terapia CAR-T jest od kilku lat z powodzeniem stosowana w większości krajów europejskich. W Polsce przeprowadzono ją po raz pierwszy w 2019 r. u dorosłego chorego z chłoniakiem rozlanym z dużych komórek B. Pozytywna decyzja refundacyjna to niezwykła szansa dla pacjentów na dostęp do przełomowego lecznia. Bardzo się cieszę, że polskie ośrodki i lekarze mają możliwość dołączenia do grona wiodących placówek europejskich, które oferują tę innowacyjną metodę terapeutyczną. W naszym kraju funkcjonuje obecnie już kilka ośrodków w pełni przygotowanych do tego leczenia” – dodaje prof. dr h. n. med. Lidia Gil, kierownik Kliniki Hematologii i Transplantacji Szpiku Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu.
W Polsce obecnie łącznie 6 placówek uzyskało certyfikację Novartis do stosowania terapii CAR-T (tisagenlecleucel) w obu wskazaniach.
U dorosłych pacjentów są to Uniwersyteckie Centrum Kliniczne Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego – Centralny Szpital Kliniczny, Klinika Hematologii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych; Szpital Kliniczny im. Heliodora Święcickiego Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu – Klinika Hematologii i Transplantacji Szpiku; Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie, Państwowy Instytut Badawczy z oddziałem w Gliwicach – Klinika Transplantacji Szpiku i Onkohematologii; Instytut Hematologii i Transfuzjologii w Warszawie – Klinika Hematologii; Uniwersyteckie Centrum Kliniczne w Gdańsku – Klinika Hematologii i Transplantologii, oraz u pacjentów pediatrycznych z oporną/nawrotową ostrą białaczką limfoblastyczną z komórek B jest to Klinika Transplantacji Szpiku, Onkologii i Hematologii Dziecięcej „Przylądek Nadziei” Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu.
