Każdego roku w dniu 31 maja na całym świecie obchodzony jest Światowy Dzień bez Papierosa (World No Tobacco Day) zainicjowany w 1987 roku przez WHO, mający na celu zwrócenie uwagi na zdrowotne, społeczne i ekonomiczne skutki palenia papierosów.
Epidemia palenia papierosów jest jednym z największych zagrożeń dla zdrowia publicznego, rocznie ponad 8 milionów ludzi na całym świecie umiera z powodu chorób odtytoniowych. Ponad 7 milionów tych zgonów jest wynikiem bezpośredniego palenia tytoniu, a około 1,2 miliona jest skutkiem narażenia osób niepalących na bierne palenie. W Polsce w wyniku chorób wywołanych paleniem tytoniu każdego dnia umiera 200 osób. Bank Światowy szacuje, że w Polsce koszt leczenia chorób wywoływanych dymem tytoniowym, to 15 % całkowitych wydatków na leczenie.
Według badania przeprowadzonego przez CBOS w 2021 r. „Postawy wobec palenia papierosów” pali jedna trzecia dorosłych Polaków, ok. 7,5-8 milionów osób. Od roku 2007 odsetek palących w zasadzie się nie zmienia.
Tymczasem Główny Inspektorat Sanitarny zakłada, że Polska obok Finlandii, Danii, Szwecji czy Nowej Zelandii ma stać się stać krajem wolnym od tytoniu już w 2030 r.
Warto jednak zauważyć, że choć Polska, Szwecją czy Nowa Zelandia stawiają sobie ten sam cel, to różnią się zasadniczo w sposobach dojścia do niego. W swoich politykach anty-papierosowych Szwedzi i Nowozelandczycy stawiają na rozwijanie programów redukcji szkód. Zachęcają palaczy, którzy pomimo prób rzucenia dalej nie palą, do stosowania mniej szkodliwych zamienników do papierosów, takich jak certyfikowane e-papierosy, podgrzewacze do tytoniu czy – w przypadku Szwecji – tytoniu do żucia (tzw. snus). W alternatywach dla palaczy upatrują nie tylko szansy na zmniejszenie społecznego i medycznego kosztu palenia, ale i na wyrzucenie papierosów poza nawias społeczeństwa. W Polsce programów redukcji szkód w obszarze leczenia uzależnienia od palenia papierosów nie ma.
Brakuje też poradni antynikotynowych finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia? Na razie działają jedynie trzy takie ośrodki: w Warszawie, Gdańsku i Krakowie.
„Te poradnie są za słabo finansowane, NFZ nakłada zbyt duże wymagania dla placówek, dlatego nie powstają nowe” – nie ukrywa Magdalena Cedzyńska, Kierownik Poradni Pomocy Palącym, Narodowy Instytut Onkologii – Państwowy Instytut Badawczy.
Jak dodaje liczy na to, że AOTMiT w najbliższym czasie podniesie wycenę. „Inaczej będzie coraz gorzej. Istniejący program profilaktyczny leczenia chorób odtytoniowych umniera systematycznie – bo z roku na rok coraz mniej placówek jest zainteresowanych jego prowadzeniem” – dodaje Cedzyńska.
„Palenie to druga przyczyna zgonów w Polsce – po nadciśnieniu tętniczym, a przed np. złą dietą i brakiem ruchu. To także pierwsza przyczyna utraconych lat życia. Przerażające, że połowa osób po zawale wciąż pali, to samo dotyczy osób chorych na nowotwory czy inne choroby układu krążenia. Warto też wiedzieć, że 6 proc. kobiet w ciąży wciąż pali” – wylicza prof. Piotr Jankowski, kierownik Kliniki Chorób Wewnętrznych i Gerontokardiologii, Szpital Kliniczny im. prof. W. Orłowskiego w Warszawie.
Fundacja Wygrajmy Zdrowie wraz z Sekcją Raka Płuca Fundacji TO SIĘ LECZY przeprowadziła anonimowe badanie ankietowe w formule online (kwiecień/maj br.) wśród pacjentów, którzy chorują bądź chorowali na raka płuca. „Wynika z niego, że ponad 90 proc. chorych na nowotwór płuc nie otrzymało żadnej pomocy ze strony personelu medycznego” – podkreśla Szymon Chrostowski, prezes Fundacji Wygrajmy Zdrowie.
Eksperci podkreślają, że w Polsce nie ma żadnej polityki antynikotynowej. Dlatego Stowarzyszenie Walki z Rakiem Płuca oraz Fundacja Pokonaj Raka sformułowała 9 postulatów do rządzących, są wśród nich m.in. stworzenie sieci poradni antynikotynowych i opracowanie strategii walki z nikotynizmem wraz ze wskaźnikami jego realizacji.
Na konieczność rozbudowywania programów profilaktycznych dla osób palących wskazuje też Unia Europejska. W lutym Parlament Europejski przyjął raport końcowy Komisji Specjalnej ds. Walki z Rakiem (BECA). Europosłowie zdecydowaną większością głosów (652 za, 15 przeciw, 27 nieobecnych) opowiedzieli się za perspektywą redukcji szkód spowodowanych paleniem papierosów (tzw. tobacco harm reduction).
W części A2 raportu Parlament Europejski „wyraża silne przekonanie, że kompleksowe działania profilaktyczne przeciwko nowotworom uzupełnione środkami wspierającymi eliminację lub ograniczanie szkód (w oryg. harm reduction) związanych z modyfikowalnymi czynnikami ryzyka należy prowadzić w ramach wszystkich europejskich strategii politycznych i programów finansowania”.
Z kolei w punkcie A12 Parlament wzywa Komisję Europejską do naukowej oceny wpływu alternatywnych wyrobów z nikotyną na zdrowie palaczy, w porównaniu z wpływem papierosów na ich zdrowie, nie zaś w kontraście do abstynencji nikotynowej. W tym punkcie Parlament wzywa KE do: „podjęcia działań następczych w związku z ocenami naukowymi zagrożeń dla zdrowia związanych z papierosami elektronicznymi, podgrzewanymi wyrobami tytoniowymi i nowatorskimi wyrobami tytoniowymi, w tym oceny ryzyka związanego ze stosowaniem tych wyrobów w porównaniu z używaniem innych wyrobów tytoniowych”.
