W Polsce umieralność na czerniaka oka jest o 20 proc. wyższa niż w Europie. Oczy są trzykrotnie bardziej wrażliwe na promieniowanie UV niż skóra.
Zaćma wywołana promieniowaniem UV dotyka na świecie 1,5 mln osób, a w Polsce umieralność na czerniaka oka jest o ⅕ wyższa niż średnia europejska, chociaż sama zachorowalność na ten nowotwór jest znacznie niższa.
Czerniak oka (czerniak gałki ocznej) stanowi zaledwie 10 – 20% wszystkich zachorowań na czerniaka, ale należy podkreślić fakt, że jednocześnie jest najczęstszym nowotworem narządu wzroku. Czerniak oka jest z zasady nowotworem pierwotnym u osób dorosłych i stanowi około 70% wszystkich nowotworów złośliwych oka. Stwierdza się go przede wszystkim u osób rasy białej.
Z danych epidemiologicznych wynika, że zapadalność na czerniaka gałki ocznej wzrasta średnio o 5% rocznie, a co 10 lat liczba nowych przypadków ulega podwojeniu. Ta krótka charakterystyka sprawia, że pozornie rzadkie schorzenie staje się groźną chorobą, która może dotknąć każdego z nas. W 2019 roku w Polsce odnotowano 517 zachorowań i 107 zgonów z powodu nowotworów złośliwych oka.
Czerniak atakuje oczy z powodu naszych skłonności genetycznych oraz szkodliwego działania promieniowania ultrafioletowego.
Nadmierna ekspozycja na słońce może prowadzić także do innych chorób oczu, w tym świetlnego zapalenia spojówki, zapalenia rogówki oraz zaćmy. Początkowo nowotwór przebiega bezobjawowo, a jego cechy charakterystyczne to uwypuklona masa rosnąca w kierunku ciała szklistego, czasem z pomarańczowym nakrapianiem. Objawy pojawiają się wraz ze wzrostem guza i mogą obejmować zaburzenia widzenia, ograniczenie pola widzenia, wtórne odwarstwienie siatkówki, jaskrę zamkniętego kąta czy samoistne krwawienia w obrębie oka. W Polsce umieralność na czerniaka jest o 20 proc. wyższa niż w Europie, mimo że zachorowalność na ten nowotwór jest o 50 proc. mniejsza.
Promieniowanie UV dzieli się na trzy rodzaje: UV-C, które jest całkowicie pochłaniane przez atmosferę; UV-B w większości zatrzymywane w stratosferze, ale w niewielkiej części docierające do powierzchni Ziemi, które może powodować poparzenia rogówki, zapalenie spojówek oraz przyczyniać się do powstawania zaćmy. Trzecim rodzajem jest UV-A, które stanowi aż 95 proc. promieniowania UV docierającego do oczu. Przenika przez chmury i szyby, docierając do głębszych tkanek oka, gdzie powoduje długotrwałe uszkodzenia, zwiększając ryzyko chorób oczu oraz fotostarzenia. Aby skutecznie chronić oczy przed promieniowaniem UV, należy wybierać okulary z filtrem UV 400, który blokuje niemal 100 proc. szkodliwego promieniowania. Ważny jest także stopień zaciemnienia soczewek, który dzieli się na pięć kategorii od 0 do 4. Kategoria 3 zapewnia 83-92 proc. przyciemnienia i dobrą ochronę, a kategoria 4 – do 94 proc. i bardzo silną ochronę. Na plażę wystarczą okulary z filtrem kat. 3, a w góry lepiej sięgnąć po kat. 4.
