10 rekomendacji dla polskiej polityki senioralnej

Raport pt. „Jakość życia osób starszych w Polsce w pierwszym roku pandemii COVID-19”, opracowany przez SeniorHub Instytut Polityki Senioralnej w partnerstwie z Promedica24, nie pozostawia złudzeń: osoby powyżej 60 roku życia niezwykle mocno ucierpiały w wyniku pandemii koronawirusa a prognozy na kolejne lata są także niepokojące. Zdaniem ekspertów z rozwiązywaniem problemów nie można czekać na zakończenie pandemii. Jednocześnie konieczne jest zapobieganie przyszłym kryzysom w szybko rosnącej populacji seniorów. To nie opcja, a konstytucyjny obowiązek – zaznaczają specjaliści i apelują: potrzebna jest polityka senioralna.

Opublikowany w drugim kwartale 2021 roku raport pt. „Jakość życia osób starszych w Polsce w pierwszym roku pandemii COVID-19” (https://seniorhub.pl/wp-content/uploads/2021/05/raport-jakosc-zycia-osob-starszych-09.pdf) to wynik badania przeprowadzonego przez pracownię DRB Research techniką CATI (ang. computer-assisted telephone interviewing – wspomaganego komputerowo wywiadu telefonicznego). Próba objęła 500 osób w wieku 60 lat i więcej. Równolegle SeniorHub przeprowadził badanie na próbie 688 osób w wieku 60 lat i więcej metodą ankiety internetowej. Ta część badania była skoncentrowana na ocenie kompetencji cyfrowych seniorów korzystających z sieci. Dane zostały porównane i skompilowane.

Głównym celem raportu była próba uzyskania opartego o dane potwierdzenia lub zaprzeczenia tezy, że pandemia COVID-19 miała negatywny wpływ na jakość życia osób po 60 roku życia i starszych.
Z danych Głównego Urzędu Statystycznego przytaczanych w opracowaniu wynika, że w 2019 roku liczba osób po 60 roku życia wynosiła ponad 9,7 mln. Osoby w wieku 60+ stanowiły w Polsce ponad 25,3 proc. mieszkańców. Badacze zaznaczają, że jest to grupa niezwykle zróżnicowana i, co istotne, rosnąca. Według prognoz już w 2030 roku seniorzy będą stanowić 30 proc. ogółu mieszkańców Polski, a w 2050 roku odsetek polskich seniorów przekroczy 40 proc. wszystkich mieszkańców naszego kraju.

Izolacja społeczna, drastyczne ograniczenie aktywności fizycznej, problem z dostępem do świadczeń opieki zdrowotnej, niski poziom kompetencji cyfrowych a także stale pogarszająca się kondycja psychiczna i fizyczna seniorów to najważniejsze problemy zdefiniowane na podstawie wyników badań.

„Wszystkie informacje, dotyczące zmian, a przede wszystkim pogorszenia jakości życia osób starszych w okresie i na skutek pandemii powinny być odnotowane. Są potrzebne nie tylko do bieżącego korygowania zadań polityki senioralnej, ale i do dyskusji nad jej nowym, popandemicznym kształtem” – uważa prof. Piotr Błędowski, dyrektor Instytutu Gospodarstwa Społecznego Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie.

Zdaniem ekspertów problem pogłębia fakt, że izolacja i codzienne zmagania osób starszych i niesamodzielnych w wielu przypadkach pozostają niedostrzegane przez otoczenie. Niestety, także w wyniku postaw samych seniorów.

„Problemy osób starszych, skrywane przez nie same i niezauważane przez niewydolny system wsparcia, ze zwielokrotnioną siłą ujawniły się w czasie pandemii” – zaznacza Robert Pawliszko, socjolog, zastępca dyrektora we Wrocławskim Centrum Seniora.

Wyniki badań Instytutu SeniorHub posłużyły badaczom do opracowania rekomendacji nakierowanych na pilną rewizję i reformę polityk senioralnych realizowanych w Polsce.
Rekomendacje badaczy dotyczyły trzech głównych obszarów:
doraźna pomoc i przywracanie seniorów do życia społecznego – już dziś, nie po pandemii;
sukcesywne podnoszenie jakości życia seniorów w różnych wymiarach życia;
zabezpieczenie tej grupy wobec perspektywy przyszłych zagrożeń.

Zdaniem Joanny Mielczarek, dyrektor Stowarzyszenia mali bracia Ubogich, z działaniami na rzecz poprawy sytuacji seniorów nie można czekać do zakończenia pandemii koronawirusa.

„Zbudowanie efektywnego systemu wsparcia osób starszych jest jednym z kluczowych wyzwań, jakim już teraz powinniśmy próbować sprostać. Bo tuż za rogiem czeka rzeczywistość, w której gwałtownie przybędzie seniorów, a nasze społeczeństwo zestarzeje się szybciej, niż myślimy” – podkreśla Mielczarek.

Badacze sformułowali 10 rekomendacji nakierowanych na poprawę polityk senioralnych w Polsce – zarówno tych istniejących, jak i na opracowanie nowych. W projekcie „NOWA POLITYKA SENIORALNA” zawarli postulaty takie jak:
1. Lepsza jakość i zasięg wsparcia publicznego osób pozostających w częściowej lub całkowitej izolacji społecznej.
2. Rozbudowa sieci instytucji wsparcia, aktywizacji, informacji dedykowanych osobom starszym oraz ich przygotowania do pełnienia funkcji „interwencji kryzysowej”.
3. Zwiększenie finansowania służby zdrowia i poprawa dostępu seniorów do lekarzy internistów, specjalistów, w tym zwłaszcza geriatrów, usług rehabilitacyjnych i leczniczych w ramach „szybkiej ścieżki”.
4. Uwzględnienie zdrowia psychicznego seniorów w polityce publicznej.
5. Radykalne zwiększenie zakresu edukacji cyfrowej osób starszych w celu zapewnienia im możliwości realizowania wybranych potrzeb zdalnie.
6. Zwiększenie środków na aktywizację społeczną osób starszych w ramach programów centralnych, zwłaszcza Aktywni+.
7. Zwiększenie priorytetu spraw osób starszych w politykach lokalnych.
8. Działania na rzecz opiekunów osób starszych w celu zapewnienia im godnych warunków świadczenia opieki i zabezpieczenia na przyszłość.
9. Budowanie świadomości wyzwań starzenia i potrzeb osób starszych wśród młodszych pokoleń.
10. Prowadzenie przemian gospodarczych w duchu srebrnej ekonomii.

Zdaniem Marka Balickiego, byłego ministra zdrowia, członka Rady ds. Ochrony Zdrowia przy Prezydencie RP, kierownika Biura ds. pilotażu NPOZP przy Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie, działania na rzecz seniorów, takie jak między innymi: utworzenie sieci lokalnych ośrodków zdrowia ze skoordynowaną i wielowymiarową opieką, profilaktyka i edukacja zdrowotna, to nie opcja, a konstytucyjny obowiązek. Ekspert przyznaje, że fakt, iż zgony osób 60+ stanowiły aż 94 proc. niezwiązanych z COVID-19 nadmiarowych zgonów w 2020 roku jest potwierdzeniem tego, że działania państwa w tym obszarze były niewystarczające. Zdaniem badaczy najwyższy czas wdrożyć efektywne rozwiązania.